Επιστημονικά άρθρα

ΣΠΕΡΜΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ – ΒΑΣΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ

Ολοκληρωμένη Εργαστηριακή Αξιολόγηση της Ανδρικής Αναπαραγωγικής Ικανότητας

Τι είναι το σπερμοδιάγραμμα;

Το σπερμοδιάγραμμα (Semen Analysis) αποτελεί τη βασικότερη εργαστηριακή εξέταση για την αρχική αξιολόγηση της ανδρικής αναπαραγωγικής λειτουργίας. Πρόκειται για μια εξειδικευμένη εξέταση κατά την οποία αξιολογούνται τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του σπερματικού υγρού, καθώς και σημαντικές παράμετροι των σπερματοζωαρίων, όπως ο αριθμός, η συγκέντρωση, η κινητικότητα και η μορφολογία τους. Η εξέταση πραγματοποιείται σύμφωνα με τις αρχές και τις εργαστηριακές μεθόδους που περιγράφονται στην 6η έκδοση του εγχειριδίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO, 2021).

Ποιες παράμετροι εξετάζονται;

Η βασική ανάλυση σπέρματος περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες αξιολόγησης.

1. Μακροσκοπική εξέταση

Εξετάζονται τα χαρακτηριστικά του σπερματικού υγρού, όπως:

  • Όγκος εκσπερματίσματος: Η συνολική ποσότητα του παραγόμενου σπέρματος.
  • pH: Η οξύτητα ή αλκαλικότητα του σπερματικού υγρού.
  • Ρευστοποίηση: Η διαδικασία με την οποία το σπέρμα μετατρέπεται από παχύρρευστη σε περισσότερο ρευστή μορφή μετά την εκσπερμάτιση.
  • Ιξώδες: Η αντίσταση του σπερματικού υγρού στη ροή.
  • Μακροσκοπική εμφάνιση: Η γενική εικόνα και τα φυσικά χαρακτηριστικά του δείγματος.

2. Μικροσκοπική εξέταση

Αξιολογούνται οι σημαντικότερες λειτουργικές και μορφολογικές παράμετροι των σπερματοζωαρίων:

  • Συγκέντρωση: Ο αριθμός σπερματοζωαρίων ανά mL σπέρματος.
  • Συνολικός αριθμός: Ο συνολικός αριθμός σπερματοζωαρίων στο εκσπερμάτισμα.
  • Κινητικότητα: Το ποσοστό των σπερματοζωαρίων που παρουσιάζουν προοδευτική ή μη προοδευτική κίνηση.
  • Προοδευτική κινητικότητα: Η ικανότητα των σπερματοζωαρίων να κινούνται προς τα εμπρός.
  • Μορφολογία: Το ποσοστό σπερματοζωαρίων με φυσιολογικά μορφολογικά χαρακτηριστικά, σύμφωνα με αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης.
  • Ζωτικότητα: Το ποσοστό των ζωντανών σπερματοζωαρίων, όταν ενδείκνυται η μέτρησή του.
  • Στρογγυλά κύτταρα: Η παρουσία μη σπερματικών κυτταρικών στοιχείων, με περαιτέρω διερεύνηση όπου απαιτείται.

Τιμές αναφοράς κατά WHO 2021

Η 6η έκδοση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περιλαμβάνει τις ακόλουθες κατώτερες τιμές αναφοράς για βασικές παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος:

Πότε συνιστάται το σπερμοδιάγραμμα;

Η εξέταση αποτελεί βασικό μέρος της διερεύνησης του ανδρικού παράγοντα υπογονιμότητας.

Ενδεικτικά, μπορεί να ζητηθεί:

  • Κατά τη διερεύνηση ζευγαριών που αντιμετωπίζουν δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης.
  • Πριν από την ένταξη σε πρόγραμμα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
  • Σε άνδρες με ιστορικό κιρσοκήλης, κρυψορχίας ή άλλων παθήσεων των όρχεων.
  • Μετά από χειρουργικές επεμβάσεις ή θεραπείες που ενδέχεται να επηρεάζουν τη σπερματογένεση.
  • Για την παρακολούθηση της σπερματικής λειτουργίας έπειτα από κατάλληλη ιατρική παρέμβαση.
  • Στο πλαίσιο της αξιολόγησης της αναπαραγωγικής λειτουργίας, όταν υπάρχει σχετική κλινική ένδειξη.

Πώς γίνεται η εξέταση;

Για την πραγματοποίηση του σπερμοδιαγράμματος απαιτείται συλλογή δείγματος σπέρματος, συνήθως με αυνανισμό, σε ειδικό αποστειρωμένο δοχείο.

Για την ορθή προετοιμασία συνιστώνται:

  1. Σεξουαλική αποχή από εκσπερμάτιση για 2–5 ημέρες πριν από την εξέταση.
  2. Συλλογή ολόκληρου του εκσπερματίσματος, χωρίς απώλεια μέρους του δείγματος.
  3. Αποφυγή κοινών λιπαντικών και προφυλακτικών κατά τη συλλογή, καθώς μπορεί να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά των σπερματοζωαρίων.
  4. Κατά προτίμηση, συλλογή του δείγματος σε κατάλληλο χώρο κοντά στο εργαστήριο.
  5. Εφόσον η συλλογή πραγματοποιηθεί εκτός εργαστηρίου, προηγούμενη συνεννόηση για τις συνθήκες και τον χρόνο μεταφοράς.

Η εργαστηριακή εξέταση πρέπει ιδανικά να αρχίζει μέσα σε 30 λεπτά και, κατά κανόνα, όχι αργότερα από 60 λεπτά μετά τη συλλογή, σύμφωνα με τις συστάσεις του WHO (2021).

Τι σημαίνει ένα μη φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα;

Ένα ή περισσότερα ευρήματα εκτός των τιμών αναφοράς δεν συνεπάγονται αυτομάτως ανδρική υπογονιμότητα. Η παραγωγή και τα χαρακτηριστικά των σπερματοζωαρίων παρουσιάζουν φυσιολογικές διακυμάνσεις και μπορεί να επηρεαστούν από παράγοντες όπως η πρόσφατη εμπύρετη νόσος, η λήψη ορισμένων φαρμάκων, η διάρκεια αποχής και διάφορες παθήσεις .Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία των αποτελεσμάτων απαιτεί συνεκτίμηση του ιατρικού ιστορικού και, όπου ενδείκνυται, επαναληπτική εξέταση. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του WHO (2025), σε άνδρες ζευγαριών με υπογονιμότητα και παθολογική παράμετρο σπέρματος προτείνεται επανάληψη της εξέτασης μετά από τουλάχιστον 11 εβδομάδες, με δυνατότητα διαφορετικής προσέγγισης όταν υπάρχει ειδική κλινική ανάγκη.

Πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση;

Το βασικό σπερμοδιάγραμμα παρέχει σημαντικές πληροφορίες για την ποιότητα του σπέρματος, αλλά δεν αξιολογεί όλες τις πτυχές της λειτουργικής ικανότητας των σπερματοζωαρίων. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μπορεί να απαιτηθεί συμπληρωματικός εργαστηριακός έλεγχος, όπως:

  • Έλεγχος κατακερματισμού του σπερματικού DNA (Sperm DNA Fragmentation).
  • Αξιολόγηση της συμπύκνωσης της σπερματικής χρωματίνης και της πρωταμίνωσης.
  • Διερεύνηση λευκοκυττάρων ή πιθανής φλεγμονής.
  • Ορμονικός ή γενετικός έλεγχος, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.

Οι εξετάσεις αυτές δεν αποτελούν μέρος του βασικού σπερμοδιαγράμματος και πραγματοποιούνται μόνο όταν υπάρχει κατάλληλη κλινική ένδειξη.

Γιατί να επιλέξετε την ID LABS;

Στην ID LABS – Integrated Diagnostics Labs, η αξιολόγηση της ανδρικής αναπαραγωγικής λειτουργίας βασίζεται στις αρχές της σύγχρονης εργαστηριακής ανδρολογίας και της κλινικής εμβρυολογίας. Η επιστημονική μας προσέγγιση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοπιστία των μετρήσεων, στην ορθή αξιολόγηση των σπερματικών παραμέτρων και στη συσχέτιση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων με το κλινικό ερώτημα.

Στόχος μας είναι η ουσιαστική συμβολή στη διερεύνηση της ανδρικής υπογονιμότητας και στην υποστήριξη εξατομικευμένων αποφάσεων αναπαραγωγικής υγείας.

ID LABS – Integrated Diagnostics Labs
Αθήνα | Θεσσαλονίκη

Advanced Diagnostics. Precision Medicine. Better Decisions.

Επιστημονική βιβλιογραφία

National Institute for Health and Care Excellence (NICE) (2026) Fertility problems: assessment and treatment. NICE guideline NG257. London: NICE.

World Health Organization (WHO) (2021) WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. 6th edn. Geneva: World Health Organization.

World Health Organization (WHO) (2025) Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility. Geneva: World Health Organization.

Παράμετρος Κατώτερη τιμή αναφοράς
Όγκος σπέρματος 1,4 mL
Συγκέντρωση σπερματοζωαρίων 16 εκατομμύρια/mL
Συνολικός αριθμός σπερματοζωαρίων 39 εκατομμύρια/εκσπερμάτισμα
Συνολική κινητικότητα 42%
Προοδευτική κινητικότητα 30%
Ζωτικότητα 54%
Φυσιολογική μορφολογία 4%

Δημήτριος Αγκάς · BSc, M.Med.Sc., PhD
Γενετιστής & Κλινικός Εμβρυολόγος · Επιστημονικός Διευθυντής
ID LABS – Integrated Diagnostics Labs
d.agkas@idlabs.gr